szałwia lekarskaSzałwia lekarska jest nie tylko cenioną rośliną leczniczą, ale również smaczną przyprawą do mięs, sałatek i zup. Może być też uprawiana jako roślina ozdobna. W przeszłości była tematem legend i źródłem licznych przesądów, wiążących na przykład dobry stan rośliny z pomyślnością gospodarstwa, w którym szałwia rosła.

Szałwia lekarska jest półkrzewem pochodzącym z krajów śródziemnomorskich. Roślinę uprawia się niemal w całej Europie i w Ameryce Północnej. W Polsce rośnie w ogródkach i na plantacjach zielarskich.

Dzięki swym fioletowym lub różowym kwiatom i srebrzystym liściom z powodzeniem nadaje się do uprawy w doniczkach jako roślina ozdobna. Szałwia dorasta do 70 cm. Jej liście i łodygi są kutnerowato owłosione. Roślina wydziela intensywny, kamforowy zapach.

Surowce lecznicze

Surowcem stosowanym w lecznictwie jest liść szałwii, zbierany w maju i kwietniu, a także – po raz drugi – we wrześniu i październiku.

Właściwości i działanie

Składniki lecznicze szałwii to: olejek eteryczny, zawierający m.in. tujon, kamforę, pinen, cyneol i borneol. Oprócz olejku w surowcu występują trójterpeny (m.in. kwas oleanolowy), flawanoidy, garbniki, karnozol i saponiny. Karnozol i olejek zapewniają działanie antyseptyczne i grzybobójcze, garbniki są odpowiedzialne za właściwości przeciwzapalne i ściągające. Wyciąg z liści ma działanie przeciwpotne, a także obniża poziom cukru we krwi, dzięki czemu jest przydatny we wczesnym stadium cukrzycy. Doustne stosowanie dużych dawek surowca jest groźne dla układu nerwowego, ze względu na obecność toksycznego tujonu.

Stosowanie

Powszechnie napar z szałwii stosuje się w formie płukanek w zapaleniu jamy ustnej, gardła, dziąseł oraz w anginie. Wewnętrznie znajduje także zastosowanie przy zaburzeniach trawienia, biegunkach, przy nadmiernej fermentacji w jelitach, reumatyzmie i początkach cukrzycy. Napar przygotowany do picia powinien być jednak słabszy, niż ten stosowany do płukanek. Sporządza się go z 2 łyżeczek szałwii zalanych szklanką wody i pije 2 razy dziennie po 1/2 szklanki. Przeciwdziała nadmiernej potliwości podczas menopauzy, gruźlicy i przy nadczynności tarczycy. Szałwia może być stosowana zewnętrznie w formie okładów na trudno gojące się rany, oparzenia i ropnie. Liść szałwii jest składnikiem mieszanek ziołowych zalecanych między innymi w przypadku biegunki, grzybicy skóry i trądziku młodzieńczego.

Preparaty

Szałwia wchodzi w skład wielu mieszanek i preparatów o właściwościach przeciwzapalnych, wykrztuśnych i stosowanych na zaburzenia trawienia, m.in.: Tannosanu, Pektosanu, Enterosolu, Dentoseptu, Septovitu, Gastrogranu, Diabetosanu, Herbogastrinu, Vagosanu i Astmosanu. Olejek szałwiowy jest obecny w preparatach do inhalacji, m.in.: Inhalosolu i Salviasepcie.