Jest obecny w każdej komórce ciała i niezbędny do życia. Bierze udział we wszystkich procesach, jakie zachodzą w ludzkim organizmie. W przyrodzie występuje głównie w minerałach – apatytach i fosforytach. Hennig Brand (1669) podczas alchemicznych eksperymentów, mających na celu przemianę srebra w złoto, otrzymał z moczu fosfor.

Pierwiastek ten występuje w czterech głównych odmianach: fosfor biały (żółtawa masa, o czosnkowym zapachu, utleniając się świeci w ciemności; jest silnie trujący, śmiertelna dawka to około 0,1 g), czerwony, fioletowy i czarny. W organizmie ludzkim znajduje się 600-700 g fosforu. Występuje w każdej jego komórce, ale 85% przypada na zęby i kości. Ponad 60 g znajduje się w tkankach, 2 g we krwi. Dzienne zapotrzebowanie osoby dorosłej wynosi 800 mg. Więcej fosforu (1300 mg) potrzebują kobiety w ciąży i matki karmiące.

Rola w organizmie

• Jest konieczny do utrzymania prawidłowej struktury kości i zębów, buduje także błony komórkowe i tkanki miękkie, takie jak nerki, serce, mózg i mięśnie. Przyczynia się do wzrostu i naprawy uszkodzonych tkanek – bez niego komórki nie byłyby w stanie prawidłowo wzrastać, dzielić się i funkcjonować.
• Związki fosforu w organizmie są najważniejszym przekaźnikiem energii. To między innymi dzięki nim energia uzyskana w wyniku spalania pokarmu zostaje przetworzona na pracę mięśni.
• Występuje też jako nośnik informacji genetycznych w jądrze komórkowym. Jest składnikiem DNA (kwasu dezoksyrybonukleinowego), którego cząsteczki zawierają wzór białek charakterystycznych dla danej osoby.
• Zapewnia prawidłowe funkcjonowanie mózgu i nerwów, uczestniczy w przewodzeniu bodźców nerwowych, bierze udział w wielu procesach metabolicznych i reakcjach chemicznych, pomaga m.in. w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczów. Współdziałając z witaminą B, umożliwia wchłanianie glukozy i rozprowadzanie substancji odżywczych w organizmie. Podtrzymuje witalność organizmu.
• Odgrywa ważną rolę w regularnej pracy serca, pomaga w utrzymaniu prawidłowego pH, łagodzi bóle w zapaleniu stawów.
• Zapewnia prawidłowe funkcjonowanie mózgu i nerwów, uczestniczy w przewodzeniu bodźców nerwowych, bierze udział w wielu procesach metabolicznych i reakcjach chemicznych, pomaga m.in. w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczów. Współdziałając z witaminą B, umożliwia wchłanianie glukozy i rozprowadzanie substancji odżywczych w organizmie. Podtrzymuje witalność organizmu.
• Odgrywa ważną rolę w regularnej pracy serca, pomaga w utrzymaniu prawidłowego pH, łagodzi bóle w zapaleniu stawów.
• Zapewnia prawidłowe funkcjonowanie mózgu i nerwów, uczestniczy w przewodzeniu bodźców nerwowych, bierze udział w wielu procesach metabolicznych i reakcjach chemicznych, pomaga m.in. w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczów. Współdziałając z witaminą B, umożliwia wchłanianie glukozy i rozprowadzanie substancji odżywczych w organizmie. Podtrzymuje witalność organizmu.
• Odgrywa ważną rolę w regularnej pracy serca, pomaga w utrzymaniu prawidłowego pH, łagodzi bóle w zapaleniu stawów.

Dietetycy ostrzegają tych, którzy piją duże ilości napojów gazowanych, i tych, którzy jedzą duże ilości mięsa lub zbyt często korzystają z dań błyskawicznych. Taka dieta może spowodować nadmiar fosforu w surowicy krwi i zaburzać wchłanianie żelaza, jak również wpływać na stosunek wapnia do fosforanów, a to prowadzi do osteoporozy.

Gdy jest go za mało

Jego występowanie jest tak powszechne (występuje prawie we wszystkich produktach spożywczych), że wystąpienie niedoboru jest prawie niemożliwe. Na obniżone wchłanianie fosforu mogą być narażone osoby stosujące długi czas kurację lekami przeciwdrgawkowymi lub środkami zobojętniającymi kwaśną treść żołądkową. Niedobór może też być spowodowany alkoholizmem, złym odżywianiem lub odżywianiem pozajelitowym, zespołem wadliwego trawienia i wchłaniania, biegunkami, wymiotami oraz zażywaniem wodorodenku glinu lub wodorotlenku magnezu (są składnikami niektórych leków na zgagę i przeciw wrzodom żołądka). Niedobór fosforu wpływa niekorzystnie na wiele tkanek i organów, m.in. na mięśnie, krew, nerki, kości.

Do objawów należą: osłabienie, nieregularny oddech, zmęczenie, drżenie kończyn, bolesność i osłabienie siły mięśniowej, zwiększona skłonność do infekcji, utrata apetytu, krzywica, zaburzenia w budo­wie masy kostnej (rozmiękczenie kości), niedokrwistość, obniżona kurczliwość mięśnia sercowego, zaburzenia nerwowe, zwiększone wydalanie wapnia, magnezu oraz glukozy z moczem.

Gdy jest go za dużo

Nadmiar fosforanów w surowicy krwi (hiperfosfatemia) może być spowodowany niewydolnością nerek, nadmierną ilością witaminy D w organizmie, podawaniem fosforu drogą pozajelitową lub doustną, a także nieodpowiednią dietą. Objawia się zespołem czerwonych oczu i świądem skóry. Zapotrzebowanie naszego organizmu na fosfor jest niewielkie i zazwyczaj spożywamy go za dużo. Nerki, tak jak w przypadku wody, sodu i potasu, usuwają nadmiar minerału z moczem. Jeśli jednak są chore, tracą zdolność wydalania fosforu i zaczyna się on stopniowo gromadzić w organizmie.

Najgroźniejszym powikłaniem nadmiaru tego pierwiastka we krwi jest postępujące odwapnienie kości (prowadzące do osteoporozy). Groźnym następstwem jego wysokiego stężenia jest także – ujawniające się po miesiącach lub latach – obniżenie stężenia wapnia we krwi w wyniku wytrącania się soli wapniowo-fosforanowych. Wytrącone sole odkładają się w postaci złogów w sercu, mięśniach i naczyniach krwionośnych. Daleko posunięta nadwyżka fosforu doprowadza do nadmiernego spadku stężenia wapnia we krwi i wystąpienia tężyczki. Nadmiar fosforu w organizmie nie jest odczuwany bezpośrednio po spożyciu bogatych w fosfor produktów, lecz objawia się po kilku miesiącach bólami kości i stawów.

Źródła w pożywieniu

Produkty szczególnie bogate w fosfor to: podroby, ryby (świeże, solone, wędzone, w konserwie), żółtka jaj, sery (brie, cheddar, edamski, ementaler, gouda, myśliwski, trapistów, tylżycki, camembert), sery topione (edamski, ementaler), sery twarogowe, mleko pełne sproszkowane, indyk, kaczka, pasztety drobiowe, kabanos, szynka mielona, fasola biała, kolorowa, groch, soja, mak, pestki dyni, grzyby, kasza gryczana prażona, jęczmienna, makarony, otręby pszenne, zarodki pszenne, płatki owsiane, mąka kukurydziana, chleb chrupki, bułki graham, kakao, czekolada, orzechy, migdały, ciemny ryż.

Dodatkowym źródłem fosforu są fosforany dokładane w procesach przetwarzania żywności, np. przy produkcji serów topionych, niektórych wędlin, napojów orzeźwiających typu coca-cola. Do ziół zawierających dużo fosforu należą: babka, szałwia, dzika róża, pokrzywa, mniszek, cykoria, mięta, lubczyk, kozieradka, kolendra, majeranek, nagietek, arnika, bazylia.

• Witamina D zwiększa wchłanianie fosforu.
• Konieczna jest równowaga między wapniem a fosforem. Zakłócenie tej równowagi prowadzi do deformacji kości. Stosunek wapnia do fosforu powinien wynosić 1:1. Wtedy zapewniona jest prawidłowa mineralizacja kości.
• Fosfor razem z witaminami z grupy B bierze udział w procesach metabolicznych.