Ten metaliczny pierwiastek reguluje gospodarkę wodną w organizmie, zapewnia dzięki temu napięcie tkanek, a tym samym jędrność naszej skórze. Związki sodu znane były już w starożytności. Wolny pierwiastek, czyli srebrzysty, bardzo miękki metal, po raz pierwszy otrzymał w 1807 r. angielski chemik H. Davy.

W przyrodzie występuje w postaci minerałów, m.in. w postaci soli kamiennej. Jest więc głównym składnikiem soli kuchennej. W naszym organizmie znajduje się w płynie otaczającym komórki. Jest elektrolitem, ponieważ – podobnie jak chlor i potas – przenosi ładunki elektryczne i w ten sposób pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.

Całkowita zawartość sodu w organizmie osoby dorosłej wynosi około 96 g, z czego 40-45% znajduje się w tkance kostnej, pozostała część w płynie otaczającym komórki oraz w płynie wewnątrz komórki. Dzienne zapotrzebowanie na sód wynosi od 2 do 5 g – tyle wystarczy, aby utrzymana była równowaga płynów w organizmie. Spożywamy go jednak dużo więcej. Uważa się, że jego spożycie nie powinno przekraczać 20 g (tyle sodu znajduje się w jednej łyżeczce soli).

Rola w organizmie

• Sód razem z potasem i chlorem odpowiada za prawidłową gospodarkę płynami w organizmie i pomaga utrzymać właściwą równowagę kwasowo-zasadową.
• Odgrywa bardzo ważną rolę w utrzymywaniu prawidłowego ciśnienia osmotycznego w płynie zewnątrzkomórkowym, a to umożliwia przepływ tlenu i składników odżywczych do komórek i z komórek.
• Pobudza działanie nerek i zapobiega powstawaniu kamieni nerkowych, bowiem sód utrzymuje wapń w stanie rozpuszczonym. Zwiększa też wydzielanie soków trawiennych, a więc ułatwia prawidłowe trawienie (znajduje się w soku trzustkowym i jelitowym).
• Podnosi ciśnienie tętnicze krwi i utrzymuje jej właściwe pH.
• Razem z potasem pełni ważną rolę w przenoszeniu impulsów nerwowych. Poprawia więc nastrój szczególnie u ludzi z niskim ciśnieniem.
• Zapobiega udarom serca. Reguluje także skurcze i rozkurczę mięśni, w tym mięśnia sercowego.

Gdy jest go za mało

Niedobór sodu zdarza, się bardzo rzadko, ponieważ większość ludzi i tak spożywa zbyt wiele soli. Deficyt może jednak nastąpić w wyniku głodowania i częstego stosowania diet odchudzających. Także nadmierne pocenie się, biegunki lub wymioty mogą doprowadzić do niedoborów. Niskie stężenie sodu we krwi powoduje jej rozcieńczenie, a niedobory tego pierwiastka w płynie otaczającym komórki sprawiają, że woda z krwi przenika do wnętrza komórek. Prowadzi to do odwodnienia, co objawia się suchością skóry i błon śluzowych oraz obniżeniem ciśnienia krwi i bólami głowy. Pojawiają się też zaburzenia koncentracji, utrata apetytu, drganie mięśni (następuje osłabienie napięcia mięśniowego) oraz kłopoty z pamięcią. Aby nie dopuścić do odwodnienia, pamiętajmy, że w razie silnego pocenia, biegunki czy częstych wymiotów należy pić dużo płynów. Wymiana wody dostarczy nowych dawek sodu.

Gdy jest go za dużo

Nadmiar sodu powoduje zatrzymanie wody w organizmie, zwiększenie ciśnienia krwi oraz zwężenie naczyń krwionośnych. To wszystko prowadzi do nadciśnienia tętniczego oraz obrzęków. Ludzie cierpiący na nadciśnienie oraz osoby z nadwagą powinny ograniczyć spożycie soli. Można ją zastąpić preparatami ziołowymi z bazylii, kminku, gorczycy czy pietruszki. Spożywanie soli, a więc i sodu, powinny też ograniczyć osoby cierpiące na choroby nerek, układu krążenia i serca.

Źródła w pożywieniu

Występuje w większości produktów spożywczych. Jednak głównym dostawcą sodu jest sól kuchenna. Duże ilości tego pierwiastka zawierają też przetworzone produkty, np. marynaty, wędliny, buliony rosołowe, gotowe sosy, zupy w proszku. Znacznie mniej znajdziemy go w mięsie, rybach, warzywach, owocach, mleku.

Zawartość sodu w niektórych produktach:
szynka konserwowa 85 g – 860 mg,
plaster bekonu – 220 mg,
1 kromka chleba pełnoziarnistego -121 mg,
cheeseburger – 823 mg,
1 oliwka – 75 mg,
jajo – 59 mg,
łyżeczka masła – 40 mg,
surowa marchew – 47 mg,
zupa w proszku – 1350 mg,
pieczony ziemniak – 6 mg,
banan – 1 mg,
pomarańcza – 1 mg.
Duże ilości tego pierwiastka zawierają też przetworzone produkty, np. marynaty.

Sód powoduje wydalanie potasu z moczem. Jeśli spożywamy dużo soli, zwiększa się zapotrzebowanie organizmu na potas. Tak więc nadmiar sodu musi być równoważony przez zwiększenie dawki potasu. Dlatego tak ważna jest surówka do obiadu, bowiem zapewnia równowagę między potasem i sodem. Jeśli w naszej diecie będzie więcej pokarmów bogatych w potas, przy czym znacznie zmniejszymy solenie potraw, możemy się uchronić przed nadciśnieniem. Nadciśnieniowcy natomiast mogą w ten sposób obniżać ciśnienie krwi.